10 vragen over de menopauze (en hoe jullie het ervaren)

10 vragen over de menopauze (en hoe jullie het ervaren)
A menopausal woman having a hot flush.

Ja, er verandert nogal wat in je lichaam voor en tijdens de overgang. En dat is niet altijd makkelijk. Gelukkig kun je ook veel dóén, weten deze 6 experts.

Zeg niet overgang tegen menopauze

In Vlaanderen is er veel verwarring rond deze begrippen. In Nederland is het duidelijker,  want daar kent men ‘de overgang’ en ‘de menopauze’. Wat in Vlaanderen in de volksmond ‘de menopauze’ genoemd wordt, zijn eigenlijk de klachten die een vrouw in de overgang kan ervaren.

De overgang

Het hele proces waarbij het lichaam van vruchtbaar in onvruchtbaar verandert, is de overgang. Dat gaat heel geleidelijk en begint rond je 40ste, lang voor de laatste menstruatie. De hormoonspiegel verandert, en deze periode gaat vaak gepaard met klachten die dus ‘overgangsklachten’ genoemd kunnen worden. Vrouwen die nog menstrueren, ook al is het onregelmatig, maar last krijgen van kwaaltjes zoals opvliegers, nachtelijk zweten en stemmingswisselingen zijn in de overgang, niet in de menopauze.

Menopauze

Officieel is een vrouw in de menopauze exact één jaar na de laatste natuurlijke menstruatie (gemiddeld rond 51 à 52 jaar). Ze blijft in de menopauze voor de rest van haar leven, want ze zal niet opnieuw gaan menstrueren. Aangezien een vrouw in België gemiddeld 83,8 jaar oud wordt, is dit dus een levensfase die wel meer dan 30 jaar kan duren. In de menopauze nemen de overgangsklachten langzaam af en komt de vrouw in een rustigere fase.

10x vraag en antwoord:

1. Lezeres Ingrid: “Ik ben zo bang om aan te komen en mijn taille te verliezen. Zijn menopauzekilo’s echt onvermijdelijk?”

Menopauzeconsulente Chris Van Gaver: “Voor een deel wel. Het feit dat je lichaam steeds minder oestrogenen aanmaakt, heeft voor je gewicht en lichaamsvorm een aantal gevolgen. Zo wordt je stofwisseling trager. Drie tot vijf kilo aankomen ten gevolge van de overgang is normaal. Je bijnieren zullen daarnaast vrouwelijk hormoon produceren, om de dalende oestrogeenaanmaak in je eierstokken te compenseren. Een slim systeem, maar die extra hormonen worden wel opgeslagen in vetreserves van onder meer je buik. En dan is er nog je lichaamsvorm die verandert: spiermassa neemt af, vetmassa neemt toe.

Ook onrechtstreeks speelt de oestrogeendaling in op je gewicht. Zo doet het het gelukshormoon serotonine dalen. Je kunt je daardoor somber of depressief voelen en gaat sneller emo-eten of naar zoetigheid grijpen.”

Vanaf de overgang wordt het dus extra belangrijk om stress zoveel mogelijk te vermijden en je voedingspatroon aan te passen. Enkele tips:

  • Kies voor gezonde, pure, onbewerkte voeding, noten en volle granen.
  • Eet regelmatig en probeer zoetigheid en alcohol te mijden.
  • Blijf ook in beweging. Het boost niet alleen je metabolisme, maar ook je mentale toestand.

Met die drie factoren in het achterhoofd – voeding, beweging en stressreductie – kun je extra menopauzekilo’s voorblijven.

2. Lezeres Linda: “Is hormoontherapie nu eigenlijk gevaarlijk? Wanneer kom ik ervoor in aanmerking?”

Herman Depypere, gynaecoloog en hoofd van de menopauzekliniek van het UZ Gent: “Zodra je last hebt van menopauzeklachten kom je in aanmerking voor hormoontherapie. Je krijgt dan extra oestrogenen voorgeschreven, om de daling ervan op te vangen en zo je klachten te verminderen. Met hormoontherapie kun je het beste vroeg in de overgang beginnen, in lichte dosissen en met natuurlijke stoffen (geen synthetische). In dat geval is er geen verhoogd risico op trombose, hart- en vaatziekten of borstkanker – waarvan men lang dacht dat dit wél zo was – en je klachten zullen aanzienlijk verminderen of zelfs verdwijnen. Hormoontherapie kan op verschillende manieren: via pleisters, gel, tabletten… Welke aanpak en dosis het best bij jou passen, bekijk je samen met de gynaecoloog. Maar als dat eenmaal vastligt, zit je meestal voor jaren stabiel. Ben je al wat ouder en zit je al enige tijd in de menopauze, dan is hormoontherapie doorgaans minder zinvol. Je gynaecoloog kan wel bekijken welke aangepaste behandeling mogelijk is.”

via GIPHY

3. Lezeres Hilde: “Ik heb last van haaruitval sinds ik in de menopauze zit. Hoe komt dat? En wat kan ik doen?”

Herman Depypere: “Een typische klacht die zeer frequent voorkomt. Door het wegvallen van oestrogenen, drogen de haarwortels op en wordt je haar dunner of valt het uit. Aarzel niet om dit te bespreken met je arts of gynaecoloog, want haaruitval als gevolg van de menopauze is erg makkelijk te behandelen. Met een lage dosis hormonen kun je dit probleem volledig en zeer snel verhelpen – ook wanneer je al enkele jaren in de menopauze zit.”

4. Lezeres Irène: “Ik heb gelezen dat je in de menopauze meer kans loopt op osteoporose en hartaandoeningen. Kan ik dan nog wel sporten?”

Tom Teulingkx, sportarts Westerlo: “Ik kan niet genoeg benadrukken hoe belangrijk beweging is tijdens en na de menopauze. ‘De sofa is de grootste vijand van de menopauzale vrouw’, las ik onlangs in een wetenschappelijk rapport. Klopt helemaal. Beweging houdt je mentaal fit, doet je kans op depressie en angst afnemen en vermindert typische menopauzeklachten als warmteopwellingen, vermoeidheid, urinaire problemen – zeker wanneer je ook traint op de bekkenbodemspieren. Daarbovenop beschermt sport tegen de meeste types van kanker, óók als je er nog op latere leeftijd mee start.

Nu klopt het inderdaad dat door de verminderde aanmaak van oestrogenen in de menopauze je botten brozer worden en je kans op hart- en vaatziekten stijgt. Dat zorgt uiteraard voor een groter risico op botbreuken en hartproblemen tijdens het sporten. Maar dat weegt niet op tegen de voordelen. Plus: door te sporten kun je die gezondheidsrisico’s weer voor een stuk opvangen. Sport, en dan vooral gewrichtbelastende sporten zoals wandelen, lopen, springen en dansen, versterkt namelijk je botten en verlaagt je cholesterol, bloeddruk, risico op ouderdomsdiabetes en gewicht – allemaal factoren die hart- en vaatziekten in de hand werken.

Het komt er dus op aan om het juiste evenwicht te vinden. Niet te intensief sporten (want dan loop je meer risico op blessures en wordt je hart te zwaar belast), maar genoeg om te profiteren van alle voordelen. Wandelen is het meest geschikt. Wandel je vier uur per week tegen 5 kilometer per uur, dan daalt de kans op botbreuken met maar liefst de helft en die op een hartinfarct met dertig procent. Jog je drie keer per week, dan zakt ook het risico op dementie met meer dan 70 procent. Daarnaast kun je ook werken aan spierversteviging en stabiliteitstraining, via bijvoorbeeld aquagym, fitness of pilates. Weet je niet goed waar te beginnen, aarzel dan niet om begeleiding in te schakelen van een sportarts of kinesist.”

5. Lezeres Chantal: “Mijn libido is duidelijk gezakt, tot grote frustratie van mijn man. Hoe gaan we hier mee om?”

Seksuologe Rika Ponnet: “Een dalend libido tijdens de menopauze valt voor een deel te verklaren door hormonale schommelingen, maar vaak hangt het ook samen met je zelfbeeld dat verandert. Vergelijk het met de periode net na een zwangerschap: veel vrouwen voelen zich dan onaantrekkelijk voor hun partner en sluiten zich af voor seks. Zo ook bij de menopauze. Je lichaam verandert, je vruchtbaarheid valt weg, je voelt je ouder en minder begeerlijk. Maar je lichaam verandert geleidelijk aan, ook voor je partner. Je bent niet opeens een oude vrouw. Probeer jezelf dus ook niet zo te zien door de ogen van je partner of omgeving. Praat eventueel met je arts of gynaecoloog of ga eens langs bij een seksuoloog. Een gesprek kan opluchten, helpen relativeren. Vind je het moeilijk om te praten met je partner, maak dan wel duidelijk wat je verlangt. ‘Ik zou het fijn vinden als je af en toe zegt dat ik er goed uitzie.’ Het slechtste wat je kunt doen, is seks volledig afsluiten. Hoe langer je dat doet, hoe groter het probleem wordt. De menopauze betekent niet dat je seksleven over is. Integendeel: onderzoek wijst uit dat de seksuele tevredenheid het hoogst is bij vijftigers en zestigers. Net omdat er dan meer vrije tijd is, maar ook meer zelfacceptatie en maturiteit.”

6. Lezeres Ingrid: “Mijn huid voelt stukken droger nu ik in de overgang zit. Heeft ze andere verzorging nodig?”

Dermatoloog Thomas Maselis: “Testosteron en oestrogeen zijn de belangrijkste prikkels voor de aanmaak van huidsmeer, dat je huid soepel en gehydrateerd houdt. En net die hormonen vallen weg. Iedere vrouw merkt dus dat haar huid in de menopauze droger wordt. Iemand met een van nature vettere huid zal hier wel minder last van hebben dan iemand die sowieso een droge huid had.

Vanaf de overgang zou je je huidverzorging dus moeten aanpassen:

  • Smeer hydraterende dag-, nacht- en lichaamscrèmes.
  • Gebruik een douchecrème of -olie in plaats van een douchegel,
  • en reinig je gezicht met milde melk- of olieproducten.
  • Voor vrouwen met een extreem droge huid – die bijvoorbeeld schilfert of zelfs scheurt – kan hormoontherapie een oplossing bieden. De geslachtshormoondaling wordt zo kunstmatig aangevuld. Overleg wel steeds met je arts om te bepalen of de voordelen opwegen tegen de nadelen.

7. Lezeres Pascale: “Ik mag geen hormonen of geneesmiddelen nemen, maar heb ongelofelijk veel last van opvliegers. Bestaan er homeopathische middelen waarmee ik mijn klachten kan doen verminderen?”

Dr. Leon Scheepers, homeopaat: “Die bestaan zeker. In mijn praktijk help ik heel wat vrouwen met overgangsklachten. Ik ga daarbij steeds uit van de individuele symptomen. Opvliegers bestaan bijvoorbeeld in erg uiteenlopende vormen. Bij sommige vrouwen wordt enkel het gezicht wat rood, bij anderen start het vanuit de buik. Sommigen voelen een opvlieger aankomen, terwijl het anderen compleet overvalt. Eerst breng ik dus de persoonlijke situatie in kaart. Op basis daarvan geef ik een homeopathisch middel dat je eenmalig inneemt. Bij sommige vrouwen werkt dat meteen, anderen hebben meer tijd nodig. Het kan ook gebeuren dat het middel niet werkt of dat de opvliegers na een poosje terugkomen. In dat geval maken we opnieuw een afspraak om een andere aanpak te bepalen. Geef homeopathie dus zeker een kans als je geen geneesmiddelen wilt of kunt nemen. Het een sluit het ander bovendien niet uit: een homeopathische behandeling valt prima te combineren met reguliere geneeswijzen.”

8. Lezeres Lieve: “De menopauze maakt me soms erg somber. Ik voel me zo oud en afgedankt. Is dit gevoel nu voor altijd?”

Seksuologe Rika Ponnet: “Geen enkele vrouw kijkt uit naar de menopauze. Het is dan ook een moeilijke periode in je leven. De natuur dwingt je erg acuut om voor een stuk afscheid te nemen van het vrouw-zijn en confronteert je met het ouder worden. En of je nu fysiek last hebt of niet: mentaal gaat dat gepaard met ups en downs. Eens te meer omdat we in een cultuur leven met weinig oudere rolmodellen, en waarin jeugdigheid belangrijker is dan ooit. Sommige vrouwen slagen erin om er allemaal het beste van te maken, anderen voelen zich depri. En dat is oké. De overgang is een vorm van afscheid nemen, van rouwen. Maar het is geen kommer-en-kwelverhaal: gemiddeld worden vrouwen bijna 83 jaar, dus er komen nog heel wat mooie en actieve jaren aan. Blijf niet in het negatieve hangen, maar probeer te accepteren dat er een nieuwe periode in je leven aanbreekt. Merk je dat je echt depressieve neigingen krijgt, ga dan zeker praten met je gynaecoloog of een psycholoog. De oorzaak ligt meestal dieper. Oud verdriet over een niet-ingevulde kinderwens kan bijvoorbeeld opnieuw naar boven komen, omdat dat nu volkomen definitief wordt. Ook word je in deze levensfase vaak geconfronteerd met ouders die hulpbehoevend worden of sterven, kinderen die hun vleugels uitslaan, een scheiding… Allerlei zaken die emotioneel erg zwaar kunnen zijn.”

9. Lezeres Anja: “Ondanks hormoonkuren blijf ik last hebben van extreme vaginale droogte. Mijn man en ik kunnen hierdoor niet meer vrijen. Wat kan ik doen?” 

Herman Depypere: “Is je vagina erg droog ondanks hormoonbehandelingen, dan krijg je wellicht een te lage dosis. De vagina staat immers volledig onder invloed van hormonen. Je leven lang krijgt ze voldoende oestrogenen waardoor het slijmvlies erg dik is, de zuurtegraad op peil blijft en bacteriën geen kans krijgen om infecties te veroorzaken. Vallen die oestrogenen weg, dan wordt de vagina dunner, is ze minder goed beschermd, minder elastisch en ook droger. Vaginale droogte is dus een zeer vaak gehoorde klacht tijdens de menopauze die het voor veel vrouwen moeilijk of onmogelijk maakt om seks te hebben. Maar het is niet onomkeerbaar. Zodra je vagina opnieuw oestrogenen krijgt, zal het evenwicht zich vrijwel volledig herstellen. In veel gevallen volstaat lokale hormoontherapie, via vaginale tabletten die je twee keer per week voor het slapengaan inbrengt.”

10. Lezeres Vera: “De overgang maakt het me flink lastig: vermoeidheid, hoofdpijn, concentratieproblemen, opvliegers… Hoe zorg ik ervoor dat mijn werk hier niet onder lijdt?”

Menopauzeconsulente Chris Van Gaver: “De overgang valt vaak samen met het moment waarop je carrière floreert. Je hebt jezelf voldoende bewezen, je voelt problemen op de werkvloer goed aan en hebt ambities waargemaakt. En net dan krijg je af te rekenen met slapeloze nachten – samen met oestrogeen schiet immers ook de productie van het slaaphormoon melatonine alle kanten op – en concentratieproblemen. Niet evident.

Dus alweer: in eerste instantie is het belangrijk om je klachten zo goed mogelijk op te vangen en extra goed voor jezelf te zorgen. Heb je een goede relatie met je collega’s en baas, praat er dan ook over. Honderd procent van de vrouwen komt in de menopauze, en toch is het een groot taboe. Dat is toch jammer? 

  • Leg uit waarom je wat prikkelbaarder bent.
  • Spreek eventueel af dat je je af en toe mag afzonderen in een privéruimte om je goed te kunnen concentreren en door te werken.
  • Stel je ook assertief op en vraag hulp of wijs opdrachten af als je dat nodig hebt.
  • Op die manier hou je je productiviteit én je zelfvertrouwen hoog.”

5 vrouwen over de menopauze

Ofwel zit je er midden in, ofwel moet je er nog door. Maar hoe open durf je over de menopauze te zijn? Deze 5 vrouwen zeggen nee tegen het taboe, want die menopauze is doodnormaal!

Anje (47) wist eerst niet wat er aan de hand was

“Twee jaar geleden leek het alsof ik plots de controle over mezelf kwijt was. Ik zag het cijfer op de weegschaal naar boven gaan en werd om het minste humeurig en emotioneel. Ik voelde me gewoon mezelf niet meer. Omdat ik al deze veranderingen niet kon verklaren, werd ik onredelijk en ongelukkig. Ook mijn vriend wist niet wat er aan de hand was. Onze relatie was vanaf dag één heel intens en sensueel en omdat ik minder zin in seks had, begon hij te twijfelen aan mijn liefde voor hem. Toen ik ook last kreeg van opvliegers en nachtelijk zweten, ben ik naar de gynaecoloog gegaan. Een bloedonderzoek wees uit dat ik in de overgang was. Niet leuk om horen, want de menopauze wordt nog altijd gelinkt aan ‘oud zijn’ en dat was ik op mijn 45 niét. Maar goed, nu er een verklaring was voor mijn klachten, kon ik er vrijer over praten, en dat maakte het voor mij en voor iedereen rond mij makkelijker. Er wordt veel te weinig gepraat over de periode die voorafgaat aan de menopauze. Als ik twee jaar geleden geweten had dat het gevoel van ‘stuurloosheid’ te verklaren was door hormonale veranderingen, had me dit een hoop gepieker gespaard.”

“Die stuurloosheid was gewoon hormonaal? Had ik dát maar eerder geweten…”

Magda (59) was opgelucht toen ze er eindelijk over dúrfde te babbelen

”Het begin van de overgang ging bij mij gepaard met geweldige zweetaanvallen. Zo hevig dat iedereen het zag en ik mij erover schaamde. Het haar in mijn nek werd nat, mijn kledij vertoonde zweetvlekken en mijn gezicht liep rood aan. Aanvankelijk dacht ik dat het wel over zou gaan, maar dat gebeurde niet. Het werd zo erg dat het mijn werk beïnvloedde en ik er diep ongelukkig van werd. Ik heb heel lang gezwegen over alles wat ik voelde. Het was pas toen een vriendin sprak over haar kwaaltjes, dat ik het ook deed. Ik vermoed dat het bij de meeste vrouwen zo is. Ze zwijgen tot ze iemand ontmoeten die open en eerlijk durft te zijn. Elke vrouw zou dan ook een menopauzebuddy moeten hebben, dat maakt het allemaal zo veel draaglijker! Ik heb een tijdje hormonen genomen en dat nam alle klachten weg, maar door een hoge bloeddruk kon ik ze niet blijven nemen. Vandaag heb ik nergens meer last van, maar wanneer ik in mijn omgeving een vrouw zie die duidelijk last heeft van overgangsklachten dan spreek ik haar aan. Openheid over deze levensfase is zo enorm belangrijk.”

Pascale (55) voelde zich plots niet meer van tel

“DIE VERANDERINGEN GAVEN MIJN ZELFVERTROUWEN EEN FLINKE KNAUW. EN DAT WAS OOK NIET LEUK VOOR MIJN MAN”

 “Zowat 8 jaar geleden begonnen opvliegers mijn leven te beheersen. Ik kan dat het best vergelijken met het gevoel dat door je lichaam raast wanneer je in de auto zit en maar net op tijd hebt kunnen remmen. Heel intens, heel hevig en heel vervelend. Toch ben ik er altijd open over geweest. Omdat ik mijn humeurigheid wilde verklaren, heb ik letterlijk uitgeroepen dat ik last had van menopauzekwaaltjes. Door er zo luid over te zijn, werd het onderwerp luchtiger en kon ermee gelachen worden. Zo help je jezelf, en ook andere vrouwen.

Erger dan de opvliegers en het nachtelijk zweten, was het gevoel van ‘onzichtbaarheid’. In mijn hoofd was ik 35, maar mijn lichaam en geest ondergingen zo’n verandering dat het aanvoelde alsof ik niet meer van tel was, niet meer gezien werd. Het gaf mijn zelfvertrouwen een flinke knauw en het was allesbehalve leuk voor mijn man. Er is geen handleiding voor de partner van een vrouw die de speelbal is van hormonale schommelingen en dat maakt het ook voor hen een verwarrende periode. Op een bepaald besefte ik dat het zo niet verder kon. De gynaecoloog schreef me hormonen voor en heel snel waren alle klachten verdwenen. Het verdwijnen van de klachten bracht meer rust en ook een stukje aanvaarding. Het is wat het is, denk ik nu.”

Marleen (54) voelde zich kwetsbaar en onbegrepen

”Op dit moment heb ik geen relatie, maar ik betrap mezelf erop dat ik me soms afvraag of een nieuwe partner begripvol zou zijn voor de menopauzeklachten die ik soms ervaar. Dat begrip heb ik in het verleden niet altijd gehad en dat was heel moeilijk. De relatie waar ik in zat was nog vrij pril toen ik de eerste overgangsklachten kreeg. Ik was 45, mijn partner iets jonger en intimiteit stond vrij centraal in onze relatie. Het is niet zo dat ik plots geen zin meer had in seks, maar het hoefde voor mij niet meer elke dag. We zaten plots niet meer op hetzelfde seksuele niveau. Dat in combinatie met andere kwaaltjes, zoals stemmingswisselingen en angstgevoelens, was iets waar mijn partner geen begrip voor kon opbrengen. Door zijn vaak kwetsende commentaar kon ik mezelf niet meer zijn, en zo belandde ik in een neerwaartse spiraal. Een begripvolle partner is heel belangrijk. Het liefst zou ik willen dat een man attent en met de nodige humor reageert. Want het is echt niet zo dat een vrouw in deze fase totaal geen zin meer heeft in seks. Het wordt gewoon anders en als een partner dat begrijpt, wordt het stukken gemakkelijker.”

Jessika (46) kwam vervroegd in de menopauze door kanker

“Het is al lang niet meer zo dat vrouwen in de menopauze oud zijn. Het wordt hoog tijd dat iedereen dat beseft”

“Vier jaar geleden stond de wereld even stil voor mij: ik had borstkanker. Ik was net 42, mijn jongste dochtertje pas 5. Als gevolg van de behandelingen kwam ik vervroegd in de menopauze. Toch was het voor mij niet meteen duidelijk of alles wat ik voelde het gevolg was van de chemo of van de menopauze. Ik heb mensen vaak horen zeggen dat ik door die vervroegde menopauze veel dikker zou worden, maar dat is niet gebeurd. Ik ben geen gram bijgekomen.

Of ik het erg vind dat ik vroeger dan mijn vriendinnen in deze fase ben beland? Eerlijk gezegd denk ik daar nooit aan. Ik zat in een ‘overlevingsmodus’, wilde absoluut de ziekte overwinnen en die menopauze was bijzaak. Wat ik wel gemist heb, is iemand van mijn leeftijd die begreep wat ik voelde en waarmee ik kon praten. Vrouwen zijn sowieso al heel gesloten over dit onderwerp en zeker als ze op jonge leeftijd in de menopauze komen. Ik heb een vriendin van 33 die nu al kampt met overgangsklachten. Omdat ze weet dat ook ik vrij jong was toen ik last kreeg van opvliegers en nachtelijk zweten, durft ze me vragen te stellen. Ik merk dat onze gesprekken een positieve invloed op haar hebben. Als er één boodschap is die dringend naar buiten gebracht moet worden, dan is het meer openheid over het onderwerp. Het is al lang niet meer zo dat vrouwen in de menopauze per definitie oud zijn. Het wordt hoog tijd dat iedereen dat beseft.”

Tekst: Ingrid Dircken en Sanne De Lee. Beeld: Getty Images

Meer over de menopauze:

Volg ons op FacebookInstagramPinterest en schrijf je in op onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van alle nieuwtjes!

Lees verder na de reclame

Het volgende Libelle-artikel is echt even het wachten waard :)