Verkiezingen: riskeer je een boete als je niet gaat stemmen?

Verkiezingen: riskeer je een boete als je niet gaat stemmen?

Op 14 oktober trekken we met z’n allen opnieuw naar de stembus. Even opfrissen wat er die zondag precies op het spel staat!

Waarvoor stemmen we precies?

Dit jaar gaat het om lokale verkiezingen en stemmen we dus voor nieuwe gemeente- en provincieraden. In sommige gemeenten moeten de inwoners nog een derde verkiezingslijst invullen. Zo stemmen Antwerpenaren ook voor de leden van de negen Antwerpse districtsraden. In Voeren en in de Vlaamse faciliteitengemeenten in de rand van Brussel worden ook de schepenen en OCMW-raadsleden rechtstreeks verkozen via een kieslijst.

Krijg je een boete als je niet gaat stemmen?

Als je zondag niet opdaagt in je stembureau, riskeer je een berisping of een boete van dertig tot zestig euro. In België is stemmen namelijk bij wet verplicht. Als je vaker niet komt opdagen, kan die boete zelfs oplopen tot 150 euro. De Belgische stemplicht is eigenlijk een ‘opkomstplicht’: je bent verplicht om naar een stembureau te gaan, maar niét om ook effectief te stemmen. In de plaats daarvan kun je blanco stemmen, door helemaal niets in te vullen, of ongeldig stemmen. Dat doe je door bijvoorbeeld meer dan één partijlijst aan te kruisen.

In welke gemeenten wordt er zondag elektronisch gestemd?

Tegenwoordig kiezen steeds meer gemeenten voor een elektronisch stemsysteem in plaats van het traditionele bolletjes inkleuren. 2018 is het eerste verkiezingsjaar dat er meer digitale gemeenten (163) dan analoge gemeenten (145) zijn. Onder de rubriek ‘Veelgestelde vragen’ op vlaanderenkiest.be vind je een handig overzichtje van de stemmethode per gemeente.

Wat als je zondag met vakantie bent in het buitenland?

Als je zelf niet kan gaan stemmen, omdat je bijvoorbeeld in het buitenland vertoeft, moet je een volmacht geven aan een familielid of kennis. Die kan dan in jouw plaats gaan stemmen. Wacht met het regelen van die volmacht niet tot de laatste dag, want er komt wel wat administratie bij kijken. Het volmachtformulier kun je online downloaden of gratis aanvragen bij je gemeentebestuur.

Daarnaast moet je een attest voorleggen dat je afwezigheid verantwoordt, dat de burgemeester van jouw gemeente moet ondertekenen. Ook als je door ziekte niet kunt gaan stemmen, moet je iemand een volmacht geven. In dat geval moet je ook een doktersbriefje kunnen voorleggen. Opgelet: als jouw zogenoemde volmachtkrijger in een andere gemeente woont, zal die zondag op twee verschillende plaatsen moeten gaan stemmen: zijn of haar eigen gemeente én die van jou.

Kun je nu nog worden opgeroepen als voorzitter of bijzitter in het stembureau?

Nee, de voor- en bijzitters die zondag de stembureaus bemannen, kregen hun oproepingsbrief al vroeger in de brievenbus. De voorzitters werden gekozen uit een lijst die het gemeentebestuur opstelde. Op die lijst staan alleen burgers met een juridisch of openbaar ambt (advocaat, notaris, onderwijzer…). Uit diezelfde lijst worden meestal ook de zogenoemde bijzitters geselecteerd, al kan iedereen tegenwoordig voor die functie worden opgeroepen. Sinds deze verkiezingen is het trouwens niet meer mogelijk om je vrijwillig op te geven als voor- of bijzitter.

Hoe zorg je ervoor dat je een geldige stem uitbrengt?

Breng om te beginnen zeker je identiteitskaart en je oproepingsbrief mee naar het stembureau. Om ervoor te zorgen dat je stem meetelt bij de resultaten, mag je vervolgens maar op één partijlijst stemmen. Die stem kan je op twee manieren uitbrengen: ofwel breng je een algemene stem uit, voor de gehele lijst, ofwel werk je met voorkeursstemmen. Daarbij geef je één of meerdere kandidaten op de partijlijst een extra duwtje in de rug. Je mag trouwens zoveel voorkeursstemmen per gekozen partijlijst uitbrengen als je wilt. Goed om weten: meer voorkeursstemmen zorgen niet voor meer stemmen voor je partij, maar maken de interne verdeling makkelijker.

Wordt de kandidaat met de meeste voorkeursstemmen automatisch burgemeester?

Niet noodzakelijk. Op het eerste zicht lijkt het logisch: de kandidaat met de meeste voorkeursstemmen mag de burgemeestersjerp dragen. In Wallonië wordt al sinds 2006 gebruik gemaakt van zo’n rechtstreeks verkiezingssysteem. Maar hier in Vlaanderen is dat niet altijd het geval. Als partijen coalities vormen met elkaar, spreken ze af wie de burgemeester wordt. Meestal is dat de lijsttrekker van de grootste partij in de coalitie, en heeft die ook het grootste aantal voorkeurstemmen. Maar er zijn dus ook Vlaamse gemeenten waar de burgemeester op de lijst van een ‘kleinere’ partij stond.

Tekst: Margot Kennis – Beeld: iStock

Lees ook:

Volg ons op FacebookInstagramPinterest en schrijf je in op onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van alle nieuwtjes!

Lees verder na de reclame

Het volgende Libelle-artikel is echt even het wachten waard :)