Hier staat ingevoegde content die informatie op uw apparaat wil opslaan en/of openen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.
Klik hier om dit alsnog toe te laten

Mijn verhaal: Myrthe overwon haar fobie met EMDR-therapie

Door De Redactie

Steeds vaker hoor je verhalen van mensen die geholpen werden met EMDR, een krachtige vorm van therapie voor het verwerken van traumatische ervaringen. Ook Myrthe klopte aan bij een EMDR-psycholoog om van haar braakfobie af te geraken.

Myrthe (30): “Zolang ik me kan herinneren, heb ik een braakfobie. De gedachte alleen al dat er rondom me iemand kan beginnen overgeven, kan zomaar een paniekaanval uitlokken. Ik heb wel eens opgezocht of er manieren zijn om ervan af te geraken, maar het enige waar ik op uitkwam was exposure therapie waarbij je jezelf moet blootstellen aan je angst. En laat zoiets net afschuwelijk zijn voor iemand met een fobie. Pas toen ik op mijn werk tegen een burn-out aanhikte en daarvoor langs ging bij een psycholoog, begon ik te beseffen dat het zo niet langer kon. Mijn angsten waren intussen zo verweven met mijn dagelijkse leven en vergden zoveel van mijn energie dat ze onlosmakelijk verbonden waren met die burn-out.

Een angst die steeds uitbreidt

Als kind had ik nog niet zoveel last van mijn braakangst, maar in mijn tienertijd, toen ik begon uit te gaan, leek het gevaar altijd om de hoek te loeren. Op een fuif taxeerde ik voortdurend mijn vrienden: zijn ze niet te dronken? Ziet iemand er misselijk uit? Het vermijden van risicovolle situaties werd zo’n fixatie dat het zich als een olievlek verspreidde over mijn hele leven. Op straat waren mijn ogen altijd naar de grond gericht om braakrestanten tijdig te vermijden en als ik op restaurant ging, pluisde ik op voorhand alle online recensies uit om zeker te zijn dat er nog nooit iemand een voedselvergiftiging had opgelopen. Ik hoefde ook maar één keer een slechte ervaring te horen om voorgoed mijn angst te koppelen aan die plek. Zo heb ik één keer een verhaal gehoord over iemand die moest overgeven in een vliegtuig en sindsdien werd vliegen mijn allergrootste angst. Het was tijdens een vliegreis voor het werk, waarbij ik een extreme paniekaanval kreeg, dat ik definitief beslist heb dat werken aan mijn burn-out op zich niet genoeg was. Ik moest die fobie aanpakken en wel meteen. Als ik geen hulp zocht, zou ik op den duur het huis niet meer uit durven.

Op zoek naar het trauma

“Hoezo een trauma? Ik heb al bij al een fijn leven en toch zou er een soort trauma zijn dat behandeld moest worden?”

Via via kwam ik bij Paul terecht, een psycholoog die, anders dan mijn burn-out psychologe, niet graaft in je verleden, maar zich richt op de toekomst: hoe maken we je leven, vanaf vandaag, draaglijker? Hij vertelde me voor het eerst over EMDR-therapie (Eye Movement Desensitization and Reprocessing, onderaan lees je wat het betekent) waarbij je aan de hand van oogbewegingen slechte herinneringen zou kunnen counteren. Ik weet nog hoe vreemd het klonk, toen hij het uitlegde. Absurd bijna. Maar ik was ten einde raad. Ik stond ervoor open om alles wat me eindelijk van die fobie af zou kunnen helpen, een kans te geven. Voor we met de eigenlijke EMDR-therapie begonnen, moest ik op zoek gaan naar mijn trauma: de vroegste herinnering die ik had aan mijn braakfobie. Dat alleen al – een herinnering uit mijn jeugd benoemen als een trauma – was voor mij een hele stap. Omdat het meteen zo heftig klinkt. Ik ben nooit slachtoffer geweest van een bankoverval of getuige van een bomexplosie. Ik ben een doodgewoon meisje met al bij al een fijn leven en toch zou er een soort trauma zijn dat behandeld moest worden? Maar, zo stelde Paul me gerust, een trauma is hier niet meer dan een gebeurtenis die je slecht hebt verwerkt. En daar moesten we mee aan de slag.

Trappelende voeten

Ik moet een jaar of zes geweest zijn en mijn broer was twee jaar jonger. Doordat hij geboren was met een probleem aan zijn mond, ging hij al van kleins af aan regelmatig onder het mes. Ik weet nog hoe eng ik dat altijd vond. Hoe bang ik was dat hij zou sterven, omdat ik niet kon inschatten wat er allemaal aan de hand was. Die keer zaten we met z’n drieën in een ziekenhuiskamer: mijn mama, Tom en ik. Tom was net geopereerd en misselijk van de narcose. Praten kon hij door de operatie niet, maar ineens begon hij wild te trappelen met zijn voeten. In mijn herinneringen heb ik het moment waarop hij moest overgeven niet eens afgewacht. Ik glipte naar de gang en probeerde krampachtig te doen alsof er niets aan de hand was. Maar – zo vertelde mijn mama me onlangs – blijkbaar heeft Tom die keer een hoop bloed overgegeven en heb ik dat wél nog zien gebeuren. Vijfentwintig jaar later wist ook zij nog perfect om welk moment het ging.

Overspoeld door emoties

‘Hoe voel je je als je aan die situatie denkt?’, vroeg de psycholoog. Angstig. Benauwd. Alsof heel mijn lijf schreeuwt: ik wil hier weg! ‘Wel, het is de bedoeling dat je lijf binnenkort het gevoel krijgt dit wél aan te kunnen’, vertelde Paul. Het klonk zo simpel. En zo goed. Toen we de eerste keer echt aan de slag gingen met de oogbewegingen, was ik nerveus, maar op een goeie manier. Praktisch gezien wist ik wat zou komen, maar ik had geen idee hoe het precies zou voelen. Ik sprong in het diepe, maar met een zwemmeester naast me die ik voor de volle 100% vertrouwde. Paul bewoog snel met zijn vingers voor mijn ogen, van links naar rechts, van boven naar beneden en zonder mijn hoofd te draaien volgde ik zijn pad. Intussen ging ik in gedachten weer naar die ziekenhuiskamer van een kwarteeuw geleden en probeerde zo haarscherp mogelijk de beelden, geuren en geluiden van toen op te roepen. Mijn lichaam reageerde bijna meteen. Ik kreeg hartkloppingen, begon te zweten en een golf van vermoeidheid overspoelde me. Ik schrok van de fysieke impact, maar Paul liet me de oefening herbeginnen tot ik de angst een beetje voelde verminderen. Dan pas maakte hij een einde aan de sessie.

De doorbraak

“Ik voelde letterlijk iets verschuiven in mijn hoofd, plots werd die herinnering lichter, warmer…”

De keren nadien bleven we exact hetzelfde doen. En hoewel ik merkte dat mijn lichaam elke keer minder heftig reageerde, wilde ik nog steeds niets liever dan hard wegrennen. Tot er in de vierde sessie iets bizars gebeurde. In gedachten was ik opnieuw in de ziekenhuiskamer: een grote steriele ruimte met mijn mama aan de ene kant, mijn kleine, zieke broer in zijn bed en ik helemaal in een andere uithoek van de kamer. Het was er grauw en kil en er werd nauwelijks iets gezegd. Maar ineens voelde ik bijna letterlijk iets verschuiven in mijn hoofd en schoof er een totaal ander beeld voor het beeld van die kille kamer. Nog steeds stond ik in een ziekenhuiskamer, maar ineens was er iets meer licht, licht dat ook warmer aanvoelde en nu zaten we met z’n drieën wél dicht bij elkaar. Ik was er helemaal ondersteboven van. Was dit beeld niet realistischer dan de herinnering die ik altijd had gehad? Zag ik nu pas voor het eerst ongefilterd hoe het er toen moet hebben uitgezien?

Een ‘normaal leven’

“Terwijl ik vroeger vijftig keer per dag met mijn angst bezig was, is dat nu misschien herleid tot een paar keer per dag”

Sinds die keer voelden de EMDR-sessies neutraler, niet meer zo overrompelend. We hebben nog een vijftal keer afgesproken om dezelfde oefening te doen, maar met andere herinneringen of met beangstigende situaties die nog zouden kunnen komen, en daarna ben ik met de therapie gestopt. Paul had gelijk, het voelde alsof ik het vanaf dan wel aankon. En ja, ik heb onlangs zelfs een korte vliegreis gedaan en dat ging zo relaxed en zorgeloos. Zo moet een normaal persoon zich dus voelen als hij vliegt, schoot achteraf door me heen. Natuurlijk ben ik niet miraculeus van al mijn angsten af. Als er straks naast me iemand moet overgeven, zal ik nog steeds diezelfde paniek voelen. Maar het gedeelte dat zich enkel in mijn hoofd afspeelde – het voortdurend anticiperen op elk doemscenario – is er niet meer. Terwijl ik vroeger vijftig keer per dag met mijn angst bezig was, is dat nu misschien herleid tot een paar keer per dag. Zo zot dat iets waar ik 25 jaar last van heb gehad, in een tiental sessies is weggewerkt.”

Wat is EMDR-therapie?

EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Met behulp van oogbewegingen ga je pijnlijke herinneringen die jou hinderen in je leven op een betere manier verwerken waardoor de impact ervan vermindert. Oorspronkelijk werd het vooral gebruikt bij posttraumatische stressstoornis (PTSS), maar intussen is het ook een veelgebruikte therapie bij mensen met angst-, eet- of dwangstoornissen, zolang hun problemen en symptomen kunnen teruggebracht worden op belastende ervaringen in het verleden. Stefaan Vertommen is klinisch psycholoog, psychotraumatherapeut en EMDR-supervisor: “Er zijn al veel onderzoeken gevoerd naar EMDR-therapie en dat het goede resultaten oplevert, is wetenschappelijk bewezen. Hóe het exact werkt, probeert men nog volop in kaart te brengen.”

Lesje neurologie

In grote lijnen zit het zo: het verwerken van gebeurtenissen gebeurt op twee plaatsen in onze hersenen. In onze binnenste hersengebieden – waar ook ons werkgeheugen en onze emoties zitten – worden enkel herinneringen opgeslagen die ‘echt’ voelen, alsof ze zich voordoen in het hier en nu. In onze frontale hersenzones – het rationele deel van ons brein – verliezen herinneringen hun hevigste emoties waardoor je eraan terug kunt denken als aan een verhaal. Bij een traumatische gebeurtenis blijft je herinnering actief in je binnenste hersengebieden. Geuren en geluiden van toen zijn nog haarscherp te herbeleven en kunnen in een vingerknip naar boven komen en je helemaal overvallen.

En in de praktijk?

Het doel van EMDR-therapie is de plaats waar je herinnering wordt opgeslagen letterlijk te veranderen. Volgens de meest gangbare hypothese werkt dit zo: elk van ons heeft maar een beperkt werkgeheugen. Je kunt maar een aantal herinneringen tegelijk in je bewustzijn halen en met een pijnlijke herinnering zit je werkgeheugen al meteen vol. Geef je je hersenen daarbovenop nog een andere taak – zoals de oogbewegingen bij EMDR – dan komt je werkgeheugen nog meer onder druk te staan. Spontaan kiezen je hersenen ervoor om slechts aparte fragmenten van je herinnering te verwerken: een beeld zonder het gevoel erbij, of een pijnlijk lichamelijk gevoel zonder er negatieve gedachten aan te koppelen. De therapeut komt daarin niet tussen, dit is gewoon de manier waarop ons geheugen werkt en ons brein informatie verwerkt. Door je trauma op te roepen en allerlei associaties toe te laten, worden telkens nieuwe stukjes van de herinnering verwerkt en toegevoegd aan het ‘verhaal’. Tijdens dit proces ondergaan de herinneringen veranderingen en roepen ze spontaan minder emotie op.

Ieder zijn tempo

Als je in die moeilijke herinnering duikt en het traumanetwerk in je hersenen wordt geactiveerd, kan dit heel wat reacties uitlokken. Psycholoog Stefaan Vertommen: “Tijdens de oogbewegingen ontstaan er allerlei associaties: negatieve gedachten die naar boven komen of beelden die je eerder had weggestopt. Een associatie kan ook zuiver emotioneel of lichamelijk zijn: je begint te huilen of voelt een steen in je maag. Het is de taak van de therapeut om te bewaken dat je dan in een optimale zone blijft waarin verwerking mogelijk is, de zogenaamde window of tolerance. De patiënt moet ten allen tijde in staat zijn – en dat testen we voortdurend – om met één been in het verleden te gaan en de emoties die opkomen te doorvoelen, en met het andere in het hier en nu te blijven. In tegenstelling tot bij hypnose is de cliënt dus altijd alert en bij bewustzijn. Net omdat het zo’n heftige reacties kan uitlokken is het activeren van een traumanetwerk niet altijd simpel. Mensen zoals Myrthe hebben vaak manieren gevonden om de triggers van hun traumanetwerk te vermijden omdat ze niet willen geconfronteerd worden met de akelige gevoelens die daarbij horen. Maar de inspanning die het vergt om die triggers, herinneringen en emoties uit de weg te gaan, zorgt net voor extra symptomen. Dat verklaart ook waarom de ene maar een paar sessies nodig heeft om zijn trauma te verwerken, terwijl het bij anderen soms maanden duurt voor ze zich veilig genoeg voelen om zich hiervoor open te stellen.”

Waar vind je een geschikte therapeut?

Op emdr-belgium.be vind je een erkende EMDR-therapeut in je buurt. Alle zorgverleners op deze website hebben het volledig onderbouwde opleidingsparcours afgelegd.

Uit: Libelle 48/19 – Tekst: Karolien Joniaux – Coverbeeld: Getty Images

Lees ook:

Volg ons op FacebookInstagramPinterest en schrijf je in op onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van alle nieuwtjes!