Annette overleefde 8 dagen alleen in de jungle na een vliegtuigcrash

Door Goele Tielens

vandaag

Neerstorten met een vliegtuigje en moederziel alleen acht dagen overleven in de jungle: het klinkt als een filmscenario. Maar in 1992 werd het voor Annette realiteit.

Op 14 november 1992 stort vlucht 474 van Vietnam Airlines neer boven de jungle. Annette Herfkens is een van de inzittenden. Ze vliegt samen met haar grote liefde Willem van der Pas, ‘Pasje’ zoals ze hem liefkozend noemt, naar Nha Trang, een kuststad in Vietnam.

Nog aanwezig in het vliegtuig: 23 medepassagiers en 6 crewleden. Behalve Annette overleeft niemand de crash. Acht dagen lang weet ze zich in leven te houden door wat regenwater te verzamelen, tot ze gered wordt.

In 2015 bezoekt ze de plek van het onheil opnieuw en schrijft ze er een boek over. En binnenkort gaat ze nog eens terug, want haar verhaal wordt verfilmd.

Het wordt niet alleen het verhaal van een straffe vrouw over hoe ze heeft weten te overleven, maar net zo goed over loslaten, accepteren en je angsten in de ogen durven te kijken.

Annette (63): “Ik was 31, en mijn grote avontuur startte romantisch. Ik vloog naar Vietnam om mijn grote liefde Pasje eindelijk terug te zien. Ik had hem op dat moment al drie maanden niet meer gezien, en in die dertien jaar dat we samen waren, waren we nog nooit zo lang zo ver van elkaar geweest.

We werkten allebei in de financiële wereld: hij voor ING bank in Vietnam, ik voor Banco Santander in Madrid. We hadden daardoor onze kinderwens al een tijdje uitgesteld, onze carrière was al die tijd heel belangrijk geweest voor ons allebei.

Maar we waren dol op elkaar en waren eindelijk klaar om een gezin te stichten. Wat keek ik ernaar uit om samen onze trouwplannen en toekomstvisie te bespreken. Ik wilde mijn leven delen met deze man.”

Een tripje naar de kust

“De ochtend nadat ik was aangekomen, mocht ik al meteen opnieuw het vliegtuig op. Pasje had een reis naar de Vietnamese kuststad Nha Trang geregeld. Eerlijk? Veel zin had ik er niet in.

Ik was net helemaal naar hem gevlogen, had last van een jetlag, en mocht nu om vijf uur uit de veren voor nóg een vlucht. Ik liet me overtuigen, maar toen ik het vliegtuig zag, verdween mijn laatste restje enthousiasme volledig.

Het was een klein vliegtuigje – er kon een dertigtal mensen in – en de ‘luchthaven’ was niet erg veelbelovend: zo’n ouderwets Vietnamees vliegveld zoals je ze in films ziet.

Omdat ik last heb van claustrofobie, wilde ik op dat moment eigenlijk al rechtsomkeert maken. Maar Pasje smeekte en wist me te overhalen. ‘Het is maar twintig minuutjes vliegen’, zei hij. ‘Ik heb een heel romantisch resort geboekt en we gaan zoveel plezier hebben aan de kust.’

De hele vlucht voelde ik me ongemakkelijk. Ik staarde naar Pasjes horloge en telde de minuten af

Met knikkende knieën en een kloppend hart nam ik plaats in de stoel op de derde rij. Mijn gordel droeg ik niet, ik kon het gevoel van die riem op mijn borst niet verdragen. Pasje zat links naast mij.

De hele vlucht voelde ik me ongemakkelijk. Ik staarde naar Pasjes horloge en telde de minuten af. Maar toen er twintig minuten voorbij waren, hingen we nog steeds in de lucht.

Pasje had blijkbaar een excuus gebruikt om mij te overtuigen; de vlucht zou in totaal 55 minuten duren, gaf hij toe. ‘Het was de enige manier om je mee te krijgen.’ Wat was ik boos op hem op dat moment!”

Luide knal

“Na 50 minuten weerklonk er opeens – uit het niets – een luide knal. Ons vliegtuig zakte naar beneden, het leek op stevige turbulentie.

Pasje vond het maar niets, maar ik stelde hem gerust en verzekerde hem dat het een luchtzak was. Na een tweede knal nam hij mijn hand vast. En toen werd alles zwart…

Toen ik wakker werd, besefte ik in eerste instantie niet wat er gebeurd was. Ik zag allemaal takjes en blaadjes waar de cockpit hoorde te zitten. Ik keek om me heen en zag dat het vliegtuig in twee gebroken leek. Ik hoorde mensen kermen, maar verder niets.

Net ervoor was er nog kabaal geweest van de zware ronkende motoren, en nu was er die allesoverheersende stilte. Al waren er wel die geluiden van de jungle. Het orkest van de krekels klonk haast oorverdovend.

Mijn lieve Pasje, die een gelukzalige glimlach op zijn gezicht had, maar van wie ik meteen zag dat hij dood was

Plots werd ik me bewust van een zware druk op mijn lichaam. Er lag iets op mij. Wat was dat toch? Met alle kracht duwde ik die zware last van me af. Het bleek een medepassagier te zijn, die duidelijk niet meer leefde.

Ik draaide mijn hoofd om, en daar zag ik Pasje. Mijn lieve Pasje, die een gelukzalige glimlach op zijn gezicht had, maar van wie ik meteen zag dat hij dood was. Toen ging het licht bij mij opnieuw uit.”

Gered door mijn gordel

“Achteraf gezien moet het feit dat ik mijn gordel niet droeg mijn redding zijn geweest. Pasjes longen waren doorboord door zijn ribben. Ik moet door het vliegtuig zijn geslingerd en daarbij zwaargewond zijn geraakt.

Door breuken op verschillende plaatsen in heupen en benen, een ingeklapte long en open wondes over mijn hele lichaam leed ik veel pijn. En dan was er nog het besef dat Pasje dood was.

Dat verklaart misschien waarom er daarna een blinde vlek is. Want het volgende moment dat ik mij herinner, bevond ik mij niet meer in het vliegtuig. Ik zat op een helling in de jungle, zo’n tien meter van het vliegtuig vandaan.

Overal lagen brokstukken, ik zag lijken en hier en daar hoorde ik gekerm van andere inzittenden. En ik besefte nu pas hoe zwaar ik eigenlijk gewond was. Mijn scheenbeen zag er het ergste uit: in een gapende wonde van tien centimeter zag ik het bot zitten. Het leek wel een tekening uit een biologieboek.

Plots kwam het besef keihard bij mij binnen: ik was de enige die nog leefde

Naast mij zat een Vietnamese man, zwaargewond. Maar hij sprak wel, Engels zelfs. Ik schaamde me, want mijn rok was van mijn lijf gescheurd en ik zat in mijn onderbroek. De man had een tas en haalde er een broek uit voor me. De pijn was haast ondraaglijk, maar ik trok de broek voorzichtig over mijn benen.

De man vertelde me dat hij een belangrijke functie had. Er zou zeker hulp komen, verzekerde hij me. Hij was zo belangrijk dat ze hem wel zouden komen zoeken. Zijn gezelschap stelde me gerust.

Tijdens het wachten praatten we af en toe, maar naarmate de uren verstreken, merkte ik dat hij het steeds moeilijker kreeg. ‘Laat me niet achter’, smeekte ik hem. Maar ik zag hoe hij langzaam wegzakte.

De geluiden van andere passagiers die ik eerder nog had gehoord, waren er nu ook niet meer. Plots kwam het besef keihard bij mij binnen: ik was de enige die nog leefde.”

Blinde paniek

“Tot dat moment was ik al die tijd kalm gebleven. Je moet weten: ik ben stressbestendig, ik was een van de weinige vrouwen die op Wall Street haar mannetje wist te staan in een toen nog door mannen gedomineerde wereld. Ik was dus wel wat gewoon.

Maar nu ik besefte dat ik helemaal alleen was, raakte ik in paniek. Ging iemand mij wel vinden? Kon ik dit overleven? Ik heb mij nog nooit in mijn leven zo eenzaam gevoeld als toen ik daar helemaal alleen in de jungle zat. Ik was compleet overstuur. Hoe was ik hier in godsnaam beland?

Ik kon amper ademen, maar probeerde mij te focussen op mijn ademhaling: ik ademde heel bewust in en uit – alsof ik een soort yoga deed – en probeerde mezelf te kalmeren. En ik bleef naast die Vietnamese man zitten, zijn nabijheid gaf mij een beetje troost.

Ik besefte hoe dankbaar ik mocht zijn dat ik nog leefde, en dat ik moest vechten voor mijn familie. Zie mij hier liggen, dacht ik. Toen de avond viel, zag ik een mooie berg met een volle maan erachter. Het deed me denken aan een Disney-film.

Toen het voor de eerste keer regende, smaakten de druppels beter dan de beste champagne

Ondanks de precaire situatie waarin ik me bevond, werd ik me dus ook heel erg bewust van de schoonheid van de natuur. Overdag focuste ik mij op de groene blaadjes, met de druppels erop, die het zonlicht zo mooi weerkaatsten. Het maakte voor mij de pijn en de vreselijke dorst draaglijk. Toen het voor de eerste keer regende, smaakten de druppels beter dan de beste champagne.

Het is ongelofelijk hoe sterk je intuïtie is op zo’n moment. Mijn overlevingsinstinct nam het volledig over. Want hoewel ik mijn Pasje niet meer had en alleen was, dacht ik geen enkel moment aan sterven.

Iemand zou me vinden, zo prentte ik me in. Mijn collega bijvoorbeeld, met wie ik veel samenwerkte, zou na een paar dagen wel alarm slaan. Verder dacht ik veel aan het thuisfront: wat zou mijn familie aan het doen zijn?

Aan Pasje dacht ik heel bewust niet, dat verbood ik mezelf. Dan zou ik immers moeten huilen, en dat zou me uitdrogen. Ik had water nodig om te overleven, en al die tijd hoopte ik vurig op een volgende regenbui.”

De geur van ontbinding

“De uren en dagen kropen voorbij, en na twee dagen werd ik geconfronteerd met het vreselijke proces dat een dood lichaam in zo’n warm en vochtig klimaat ondergaat. Ik moest daar weg!

Hoe ik het precies heb gedaan, weet ik niet meer, maar op mijn ellebogen ben ik naar een andere plek gekropen. Ik heb nog snel een briefje van 50 dollar uit de zak van de Vietnamese man gegrist – misschien kon ik dat gebruiken als ik iemand zou nodig hebben om mij te helpen – en ben richting de vleugel van het vliegtuig gekropen.

Onderweg nam ik ook nog de tas van een jong meisje mee. Het was mijn drang om te overleven die me dat ingaf. Ik koos bewust om in een open ruimte te gaan liggen, zo konden hulpverleners mij gemakkelijker zien liggen.

In de tas van het meisje vond ik een regenjas met een kap. De jas gebruikte ik om me te verwarmen, want ik had het zó ontzettend koud. En de kap kon ik misschien nog gebruiken om water op te vangen tijdens een regenbui.

Ik viel flauw van de pijn, maar toen ik wakker werd, kon ik zeven bolletjes van het isolatiemateriaal maken

Al besefte ik dat er meer nodig was. Ik kreeg het isolatiemateriaal in de afgebroken vliegtuigvleugel in het oog. Als ik daar bolletjes van maakte, konden ze werken als een spons en kon ik wat regenwater drinken, bedacht ik me.

Met mijn laatste krachten stond ik op om naar de vleugel te strompelen. Ik viel flauw van de pijn, maar toen ik later wakker werd, kon ik zeven bolletjes van het isolatiemateriaal maken. En toen het eenmaal begon te regenen, bleek mijn plan te werken. De bolletjes vulden zich met water.

De daaropvolgende dagen leefde ik volgens de natuur, keek ik naar de stand van de zon en stond mezelf toe om elke drie uur iets te drinken door op zo’n bolletje te zuigen. Ik moest zelfs een beetje lachen met mezelf: van stadsmeisje naar padvindster.”

Gelukzalig sterven

“Vanaf dag zes was ik echt dicht bij de dood. Ik voelde me niet meer ín de natuur, maar één met de natuur. Er viel een gelukzalig gevoel over mij.

Toen ik een man in een oranje outfit zag, dacht ik zelfs dat ik hallucineerde. Met een schorre stem probeerde ik hem te roepen, maar hij deed niets anders dan met grote ogen naar me kijken. Waarom hielp hij mij niet? Maar de dag erna keerde hij terug, mét hulp.

Van de weg naar het ziekenhuis en de weken dat ik er verbleef, weet ik niet meer alles. Ik weet nog hoe ik lachte met mezelf, dat ik net als een varkentje aan het spit werd weggedragen. En in het ziekenhuis werd ik verschillende keren geopereerd.

Daar stond ik mezelf ook voor het eerst toe om aan Pasje te denken. Ik liet mijn tranen de vrije loop. Hoe moest het nu verder zonder hem? Ik kreeg gelukkig ook bezoek: van mijn familie, maar ook van Jaime, mijn collega, hij had al die tijd niet willen geloven dat ik dood was.

Eenmaal thuis begon mijn herstel. Ik verbleef bij mijn ouders in een ziekenhuisbed. De fysieke wonden waren één ding, maar de mentale pijn was veel zwaarder.

Het contrast met mijn leven vóór de crash kon niet groter zijn. Ik lag thuis in een bed in Nederland, had geen verloofde meer en kon niet aan het werk. Mijn rouwproces begon nu pas echt. Wat miste ik mijn Pasje… Terwijl het leven voor iedereen doorging, leek dat van mij compleet stil te staan.”

Een nieuw leven

“Maar ik weigerde in de slachtofferrol te kruipen. Twee maanden nadat ik was hersteld, heb ik mijn angst opnieuw in de ogen gekeken en ben ik op een vliegtuig gestapt. Naar Madrid, om terug aan de slag te gaan.

Ik miste mijn werk én had nood aan de anonimiteit. In Nederland was ik intussen tegen wil en dank een bekende persoon geworden. Stapte ik een restaurant binnen, dan werd het muisstil en waren alle blikken op mij gericht. In Spanje kon ik weer mijzelf zijn.

Natuurlijk miste ik Pasje nog, maar ik wilde verder met mijn leven, ook voor hem. Door wat me overkomen was, had ik leren kijken naar wat er wél nog was.

Na twee jaar werd ik verliefd op Jaime, die collega met wie ik al jarenlang samenwerkte en die me was komen bezoeken. We trouwden en kregen twee kinderen. Mijn dochter Joosje is ondertussen 28, Max is er 26.

Ik wil meegeven dat je niet moet focussen op je gebreken, maar op alles wat er wél kan

Dit klinkt nu als een sprookje met een happy end, maar het leven is geen sprookje. Het verdriet om Pasje is altijd gebleven. Hij blijft mijn grote liefde.

Toen Max twee was, werd er een zware vorm van autisme vastgesteld. Dat kwam met uitdagingen, maar ik deed wat ik in de jungle deed: ik focuste niet op zijn beperkingen, maar op wat hij wél zou kunnen. Toen ik accepteerde wat hij niet was en zou worden, zag ik wat hij wél was: een bron van onvoorwaardelijke liefde.

En die kleine dingen vier ik váák, maar in de week van 14 november sta ik er extra hard bij stil. Dat is immers de datum waarop het vliegtuig neerstortte, maar ook de datum waarop Jaime, mijn man, twee jaar geleden is overleden.

Ik zou kunnen huilen of mijzelf kunnen wentelen in zelfmedelijden, maar ik kies er net voor om dat niet te doen. Ik probeer me dan heel bewust te zijn van schijnbaar vanzelfsprekende dingen: een slok water, een lekkere hap én de liefde die ik krijg.

Dat is ook de boodschap van het boek dat ik schreef en de lezingen die ik regelmatig geef: ik wil mensen meegeven dat je niet moet focussen op je gebreken, maar dankbaar moet zijn voor alles wat er wél kan, en dat is meer dan je zelf denkt.”