Hoe kun je een hartstilstand herkennen?

Hoe kun je een hartstilstand herkennen?
Getty Images

Hart- en vaatziekten staan helaas al jaren in de top 3 van meest voorkomende doodsoorzaken in Vlaanderen. Toch weet niet iedereen wat je moet doen als iemand een hartstilstand heeft. Wat is het verschil tussen een hartstilstand, hartaanval of hartinfarct? Hoe kun je een hartstilstand herkennen en hoe moet je reanimeren?

Wat is een hartstilstand?

Bij een hartstilstand of plotse hartdood staat het hart plots (bijna) volledig stil en pompt het geen bloed meer rond. Wanneer iemand een hartstilstand heeft, raakt de persoon binnen enkele seconden bewusteloos en is er geen of geen normale ademhaling. Doordat de bloedsomloop en ademhaling uiteindelijk stoppen, krijgen spieren en organen geen zuurstof meer. Al na 4 tot 6 minuten raken hersencellen onherstelbaar beschadigd. Een hartstilstand is eigenlijk een circulatiestilstand en is dus steeds levensbedreigend.

Wat is het verschil met een hartinfarct, hartaanval en hartfalen?

Hoewel de termen vaak door elkaar worden gebruikt, zijn een hartinfarct, hartaanval of hartfalen niet hetzelfde als een hartstilstand.

  • Een hartinfarct is hetzelfde als een hartaanval, en kan een hartstilstand veroorzaken. In dit geval is de bloeddoorstroming in één van de kransslagaders verstopt, waardoor een deel van het hart geen bloed en zuurstof meer krijgt. Anders dan bij een hartstilstand is het slachtoffer nog bij bewustzijn. Een hartinfarct wordt in medische termen een myocardinfarct genoemd.
  • Hartfalen is wanneer de pompkracht van het hart vermindert. In tegenstelling tot een hartinfarct of een hartstilstand is hartfalen een chronische aandoening en dus geen plotse gebeurtenis.

Wat zijn de oorzaken?

De meest voorkomende oorzaak van een hartstilstand is een hartinfarct. Dat zorgt ervoor dat je hartritme van slag geraakt, waardoor ernstige hartritmestoornissen ontstaan.

Een hartstilstand kan echter ook veroorzaakt worden door andere hartproblemen:

  • een hartspierziekte,
  • een ontsteking van het hart,
  • hartfalen,
  • erfelijke hartziekten of -ritmestoornissen, zoals het Brugada-syndroom of cardiomyopathie.

Vooral bij mensen onder de 45 jaar ligt een erfelijke hartziekte meestal aan de basis. Omdat we in het nieuws weleens horen over een hartstilstand bij jonge sporters wordt onterecht gedacht dat sporten een oorzaak is. Hoewel het een trigger kan zijn, is sporten niet de oorzaak van een plotse hartdood.

Wie loopt het meeste risico?

Een hartstilstand kan iedereen overkomen, ongeacht de leeftijd. Wel kunnen sommige mensen meer kans hebben. Zo is het risico iets groter bij mannen en neemt het toe met de leeftijd.

Andere risicofactoren zijn:

Wanneer het slachtoffer geen hulp krijgt binnen de eerste 4 tot 6 minuten, is de kans op overlijden 90 à 95 procent

Een hartstilstand herkennen

Een hartstilstand heeft vaak geen waarschuwingssignalen of symptomen vooraf. Je voelt een hartstilstand niet aankomen, en vaak wisten slachtoffers zelfs niet dat er iets mis was met hun hart.

Het is dus moeilijk te voorspellen, maar omdat een hartstilstand vaak het gevolg is van een hartaanval, kunnen de symptomen van een hartaanval dan ook de voorbode zijn:

  • drukkend, snoerend of beklemmend gevoel in de borststreek, nek en bovenarmen,
  • pijn in de armen, oksels, schouders, bovenrug, nek, kaakhoeken of bovenbuik,
  • zweten en misselijkheid,
  • hevige vermoeidheid, zwakte en griepachtig gevoel,
  • kortademigheid,
  • een bleke of grauwe huidskleur, eventueel met blauwe lippen en vingernagels.
hartaanval symptomen
informedhealth.org

De symptomen bij mannen en vrouwen kunnen behoorlijk verschillen. Vrouwen voelen over het algemeen minder een druk op de borst, maar ervaren vaker de andere klachten.

Een hartstilstand herkennen bij iemand anders

Een hartstilstand bij een slachtoffer kun je wel vaststellen door wat je ziet:

  • bewusteloosheid (dit gebeurt binnen de 10 seconden),
  • bleke of grauwe huidskleur,
  • geen of geen normale ademhaling.
  • Let op! Iemand kan wel nog luid of zwaar naar adem happen (gasping), maar dit is geen normale ademhaling!

Wat moet je doen?

In dit geval is er maar één duidelijke boodschap: doe beter iets, dan niets. Ook al denk je niet te kunnen reanimeren, zonder jou heeft het slachtoffer geen kans op overleven. Twijfel je of sla je in paniek, bel dan meteen de 112. Zij zullen je sowieso verder begeleiden.

Zorg altijd eerst voor een veilige omgeving. Als jij of andere omstaanders gewond zijn, wordt niemand geholpen. Zorg er dus voor dat wie niet gewond is, niet in gevaar komt. 

Stap 1: Controleer het bewustzijn en de ademhaling:

  • Spreek het slachtoffer aan en knijp in de schouder om te checken of de persoon bewusteloos is.
  • Open de luchtweg door het hoofd achterover te kantelen en de kin op te tillen.
  • Controleer de ademhaling: kijk of de borstkas op en neer gaat, luister aan de mond en de neus naar ademhalingsgeluiden en voel of er luchtstroom is.

Stap 2: Contacteer de 112:

  • Zijn er omstaanders? Vraag om de hulpdiensten te bellen en een Automatische Externe Defibrillator of AED te zoeken. Die kan het hart herstarten, maar ondersteunt ook bij de reanimatie. Een AED is te vinden in openbare plaatsen zoals gemeente- of stadhuizen, luchthavens, sportcentra, woonwijken, stations, maar ook op privédomeinen, zoals in restaurants, bedrijven, feestzalen,… Eigenlijk zou iedereen er een kunnen aanschaffen voor in huis.
  • Ben je alleen? Bel zelf de hulpdiensten en leg de telefoon op luidspreker naast het slachtoffer. Vraag meteen om een ambulance en zeg dat het slachtoffer bewusteloos is. Verlaat het slachtoffer niet, tenzij je geen telefoon bij de hand hebt.

Stap 3: Start de reanimatie:

Wissel hartmassage af met 2 beademingen.

De hartmassage doe je via 30 borstcompressies:

  • Haak de handen in elkaar en zet ze midden, onderaan het borstbeen.
  • Druk het borstbeen 5 à 6 cm in.
  • Doe dit 30 keer aan een tempo van 100-120 keer per min.
  • Het ideale lied voor dit tempo? 10.000 Luchtballonnen’ van K3 zou je perfect begeleiden. ‘Staying Alive’ van de Beegees was lang de favoriet, maar is net iets te traag.

Het beademen doe je als volgt:

  • Onderbreek de borstcompressies niet langer dan 5 seconden.
  • Kantel het hoofd naar achteren en knijp de neus dicht.
  • Beadem 1 seconde zodat de borstkas omhoog komt.
  • Doe dit 2 keer. Niet gelukt? Ga sowieso meteen terug naar de borstcompressies.
  • Lukt de beademing niet, of zie je het niet zitten? Dan zijn enkel hartmassage zonder beademing een goed alternatief. De borstcompressies zijn het belangrijkste.

Blijf hartmassage en beademing afwisselen. Als er een tweede omstaander is, los elkaar dan af elke 2 minuten.

Wil je goed voorbereid zijn? Bekijk dan onderstaand filmpje van het Rode Kruis.

Hier staat ingevoegde content die informatie op uw apparaat wil opslaan en/of openen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.
Klik hier om dit alsnog toe te laten

Stap 4: Gebruik de AED:

  • Van zodra er een beschikbaar is, reanimeer je verder met de AED.
  • Onderbreek de reanimatie zo kort mogelijk.
  • Ontbloot de borstkas.
  • Zet de AED aan en volg de instructies op. Instructies zijn altijd aanwezig. Iedereen kan het toestel hanteren zonder opleiding. Ook de 112 zal je begeleiden.

Blijf reanimeren tot

  • de hulpdiensten of gespecialiseerde hulp overneemt.
  • het slachtoffer bij bewustzijn komt: beweegt, de ogen opent en normaal ademt.

Snel zijn is cruciaal!

Snel handelen is hoe dan ook het belangrijkste bij een hartstilstand:

  • Wanneer het slachtoffer geen hulp krijgt binnen de eerste 4 tot 6 minuten na de hartstilstand, is de kans op overlijden 90 à 95 procent. 
  • Elke minuut die voorbijgaat zonder dat er wordt gereanimeerd via hartmassage, daalt de overlevingskans met 10 procent. Zonder een defibrillatie via een AED, is dat 3 tot 5 procent.
  • Gemiddeld duurt het 10 minuten voor de hulpdiensten er zijn. Een ambulance verliest het meeste tijd bij vertrek en aankomst. Als je als omstaander kunt zorgen voor een goede parkeerplaats en een snelle begeleiding naar de locatie van het slachtoffer (bv. wanneer het slachtoffer zich in een groot gebouw bevindt), kun je dus zorgen voor tijdswinst.
  • Als omstaanders in tijdens het wachten op de hulpdiensten niets ondernemen, is er voor het slachtoffer geen kans op overleven.

Elke seconde is van levensbelang!

Bronnen: informedhealth.org, rodekruis.be, gezondheid.be, hartstichting.nl

Met dank aan prof. dr. Julie De Backer, cardioloog bij UZ Gent en Thomas Cuelenaere, docent kritieke zorg aan HOGENT.

Meer hartverwarmende tips:

Volg ons op FacebookInstagramPinterest en schrijf je in op onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van alle nieuwtjes!

Hier staat ingevoegde content die informatie op uw apparaat wil opslaan en/of openen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.
Klik hier om dit alsnog toe te laten

Lees verder na de reclame

Het volgende Libelle-artikel is echt even het wachten waard :)