De menopauze: wat doet het met je seksleven?

De menopauze: wat doet het met je seksleven?

Opvliegers, hartkloppingen, de weegschaal die kuren krijgt… Niemand ontsnapt aan de menopauze. Maar wat die overgang voor ons seksleven betekent, daar praten we niet vaak over. En dat terwijl seks ook na de menopauze even fijn kan zijn.

De menopauze: een overgang in drie stappen

Veel mensen gebruiken de woorden ‘menopauze’ en ‘overgang’ door elkaar, maar eigenlijk hebben ze een verschillende betekenis. Met de menopauze wordt specifiek de laatste menstruatie van een vrouw bedoeld. De aanloop daarnaartoe én de periode erna duiden we aan met de term ‘overgang’. Deze fase duurt gemiddeld tussen de vijf en tien jaar. De meeste vrouwen belanden rond hun 51ste in de overgang, doordat de voortplantingsfuncties en de hormoonaanmaak in de eierstokken op een natuurlijke manier afneemt. Maar de menopauze kan ook sneller intreden door:

  • Het operatief wegnemen van de eierstokken en/of de baarmoeder.
  • Een stralingsbehandeling zoals chemotherapie na een kankerdiagnose.
  • POF (Prematuur Ovarieel Falen), ook wel Prematuur Ovariële Insufficiëntie genoemd. Deze aandoening treft ongeveer één op de honderd vrouwen, waardoor ze vervroegd (voor hun veertigste) stoppen met menstrueren.

De menopauze zelf wordt vaak nog eens onderverdeeld in drie stappen:

1. De premenopauze

Veel vrouwen merken de eerste tekenen van hun menopauze op als hun menstruatiecyclus onregelmatig begint te worden. In deze eerste fase worden de hormonen in je lichaam uit balans gebracht. Het oestrogeengehalte schiet de hoogte in, waardoor je vervelende symptomen als buikpijn, pijnlijke borsten en stemmingswisselingen kan ervaren. Tijdens de premenopauze wordt je menstruatie daardoor vaak net heviger.

2. De perimenopauze

Hiermee wordt de overgangsfase tussen de onregelmatige cycli en het jaar nadat je menstruatie volledig is uitgebleven bedoeld. In de perimenopauze daalt het oestrogeengehalte opnieuw. Het is in deze fase dat de klassieke overgangsklachten kunnen opduiken: opvliegers, vaginale droogte, vermoeidheid, minder zin in seks, urineweginfecties…

3. De postmenopauze

Na de hevige schommelingen in je hormoonhuishouding past je lichaam zich stilaan aan aan de nieuwe balans. En dat is goed nieuws voor je overgangsklachten, want die blazen dankzij de teruggekeerde rust in je hormonen weer de aftocht.

Minder zin: niet alleen tussen je oren

Minder zin in seks is een van de meest voorkomende symptomen van de menopauze: 20 à 45 procent van de vrouwen ziet hun libido na de overgang achteruitgaan.

Ons libido wordt voor een deel biologisch bepaald. Omdat je biologische huishouding tijdens de menopauze verandert, gaat ook je libido in die periode vaak evolueren. Vooral je hormonale balans wordt tijdens de menopauze flink door elkaar geschud, waardoor je minder snel opgewonden zal raken. Ook andere veranderingen in je lichaam als gevolg van de overgang, zoals vaginale droogte, kunnen je seksleven flink onder druk zetten.

Vaginale veranderingen

Tijdens de overgang gaat je hormoonhuishouding op een lager pitje staan: je eierstokken maken steeds minder oestrogeen, progesteron en testosteron aan. Die herschikking heeft niet alleen invloed op je algemene welzijn (opvliegers, nachtelijke onrust…), maar kan ook je libido een flinke knauw geven.

De grootste verandering vindt plaats in het oestrogeengehalte, dat tijdens de overgang gevoelig daalt. De slijmproductie in je vagina wordt daardoor veel schaarser, waardoor je intieme zone veel droger aanvoelt. Vaginale droogte is dan ook een van de meest gehoorde kwalen tijdens de menopauze.

Daarnaast wordt het vaginaal epitheel (het weefsel waarmee de vaginale wand bekleed is) dunner, wat de vaginawand en de schaamlippen brozer en kwetsbaarder maakt. De combinatie van die twee fysieke veranderingen in je vagina – atrofie en droogte – kunnen ervoor zorgen dat vrijen minder fijn aanvoelt: veel vrouwen ervaren tijdens de menopauze sneller pijn of een schurend gevoel tijdens het vrijen. In het ergste geval leidt seks zelfs tot kleine wondjes in de vagina.

Een mannelijk hormoon?

Ook de aanmaak van mannelijke hormonen (ja, die hebben wij ook) kan tijdens de menopauze achteruitgaan. Progesteron houdt je libido op peil, terwijl testosteron je lustgevoel vergroot en je vagina mee vochtig maakt. Een daling in die hormonen kan ervoor zorgen dat je minder zin hebt in seks of minder intense orgasmes ervaart. Slechts 15% van de vrouwen krijgt tijdens de menopauze te maken met een vermindering van progesteron en testosteron. Het oestrogeengehalte daalt wel bij alle vrouwen, daar ontkomt dus niemand aan…

Medicatie die helpt

Als je merkt dat je door de menopauze minder zin in seks hebt, bijvoorbeeld door pijn of droogte, hoef je niet bij de pakken te blijven zitten. Er bestaan genoeg middeltjes die het vrijen weer aangenamer kunnen maken.

Glijmiddelen

Bij de apotheek vind je glijmiddelen die het probleem van vaginale droogte kunnen opvangen. Glijmiddelen bestaan er in verschillende vormen (gels, crèmes, zetpillen…) en zijn meestal zonder voorschrift te verkrijgen.

Vaginale bevochtigers

Is zo’n glijmiddel bij jou niet voldoende om weer pijnloos te vrijen? Dan kan je ook voor vaginale bevochtigers kiezen. Dat zijn zetpillen, crèmes of gels die dieper in de vagina worden aangebracht en langer werken dan een glijmiddel.

Plaatselijke oestrogeenapplicaties

Ook plaatselijke oestrogeenapplicaties, die ter hoogte van de vaginawand hormonen afscheiden, kunnen vaginale droogte op langere termijn aanpakken.

Hormoontherapie

Bij echt zware overgangsklachten, zoals nachtelijke opvliegers, stemmingswisselingen en botverkalking, kan je dokter je een hormonenbehandeling voorschrijven. Bij zo’n hormonale substitutietherapie (of HST) wordt het oestrogeengehalte kunstmatig opgekrikt, waardoor de slijmproductie in de vagina stijgt en de vaginawand weer soepeler wordt.

Menopauzeconsulente Barbara Van Esbroeck: “Zo’n therapie is een heel doeltreffend middel tegen vaginale droogte, maar wordt meestal alleen voorgeschreven als je last hebt van verschillende zware overgangsklachten. De oestrogeendosis bij HST is net genoeg om de scherpe randjes van de overgang weg te vijlen, maar niet iedereen heeft zo’n hormonentherapie nodig. Veel vrouwen hebben genoeg aan natuurlijke hulpmiddeltjes, zoals soja. Die genieten ook de voorkeur op een HST-behandeling, omdat hormonen altijd een licht verhoogde kans op kankerontwikkeling met zich meebrengen.”

Nieuw: een laserbehandeling tegen vaginale droogte

Vaginale droogte is een van de meest voorkomende klachten na de menopauze. Voor veel vrouwen kunnen glijmiddelen, zetpillen of crèmes soelaas brengen, maar niet iedereen is daarmee geholpen. En je dokter zal niet snel een hormonentherapie voorschrijven die de droogte kan verhelpen, omdat die slecht is voor je hart- en bloedvaten.

Heb je echt veel last, dan kan je nog altijd een laserbehandeling overwegen. Deze speciale techniek maakt gebruik van microscopisch kleine brandwondjes die de vaginawand opnieuw ‘verjongen’ (lees: weer dikker en elastischer maken). Ook het vochtgehalte komt weer op peil, net als je natuurlijke verdedigingsbarrière tegen vaginale infecties. Goed om te weten:

  • Een behandeling bestaat uit 3 sessies. Nadien moet je elk jaar één à twee vervolgsessies boeken om het effect in stand te houden.
  • Een laserbehandeling is best prijzig: rond de 750 euro. Voorlopig wordt het nog niet terugbetaald door de ziekteverzekering.
  • Bij een natuurlijke menopauze slaat de behandeling in 84 procent van de gevallen aan. Bij een vroegtijdige menopauze (bijvoorbeeld door chemotherapie) is het slaagpercentage 75% en zal je meer sessies nodig hebben.

Net méér zin na de menopauze

“Soms kan de overgang ook een verlossing zijn: van die pijnlijke maandstonden, of van hormonale schommelingen”

Sommige vrouwen krijgen na de menopauze net méér zin in seks dan daarvoor. Zo’n boost voor je seksleven tijdens de overgang is eerder uitzonderlijk, maar het kan wel. Soms ligt een nieuwe relatie aan de basis, maar ook de overgang zelf kan je libido opfleuren.

Seksuologe en menopauzeconsulente Barbara Van Esbroeck: “Vroeger was de overgang een soort bevrijding voor vrouwen, omdat ze niet meer bang moesten zijn voor een ongewenste zwangerschap. Met de komst van de anticonceptiepil is dat bevrijdende effect vandaag wel minder. Maar toch ervaren sommige vrouwen de overgang nog als een verlossing, bijvoorbeeld omdat ze geen last meer hebben van een pijnlijke menstruatie of hormonale schommelingen. Ze grijpen de menopauze dan aan om eindelijk hun eigen verlangens centraal te zetten, en van seks te genieten zoals ze dat zelf willen.”

En wat met zíjn libido?

Barbara Van Esbroeck: “Ook bij mannen daalt het libido met het ouder worden. Meestal begint deze periode, die weleens de penopauze wordt genoemd, rond hun veertigste. Het testosterongehalte begint dan stilaan te zakken, waardoor ook zij minder zin in seks kunnen krijgen. Maar hét grote verschil met de menopauze is dat deze hormonale daling bij mannen veel trager verloopt. Ze is ook een pak minder ingrijpend dan bij vrouwen, bij wie de hormonale kraan rond hun vijftigste echt wordt ‘dichtgedraaid’.”

Tekst: Margot Kennis – Beeld: Getty Images

Meer interessante artikels over de menopauze:

Volg ons op FacebookInstagramPinterest en schrijf je in op onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van alle nieuwtjes!

Lees verder na de reclame

Het volgende Libelle-artikel is echt even het wachten waard :)