Hier staat ingevoegde content die informatie op uw apparaat wil opslaan en/of openen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.
Klik hier om dit alsnog toe te laten
Getty Images

Vocht vasthouden: hoe komt het en wat kun je eraan doen?

Door Karen Baert

Heel wat vrouwen sukkelen ermee: vocht vasthouden en vochtophopingen. Je gezicht, benen of hele lichaam zwellen op, en het lijkt alsof je op één dag kilo’s bent aangekomen. Hoe komt dat nu toch? En wat kun je eraan doen? 

Een gezonde vochthuishouding

Je lichaam bestaat voor ongeveer 65 procent uit water, dus een gezonde vochthuishouding is erg belangrijk. Dat wil zeggen: een juiste verdeling van vocht over de verschillende delen van je lichaam. Het lymfesysteem speelt daarin een belangrijke rol. Dit netwerk van vaatjes zorgt ervoor dat het vocht dat door je organen en weefsels werd geproduceerd, terugvloeit naar de bloedcirculatie.

Bij een normale vochthuishouding zweet en plas je overtollig vocht weer uit, zodat je vochtbalans op punt blijft. Maar als het lymfesysteem niet goed functioneert, kan de aan- en afvoer van vocht ontregeld raken. Zo kan het transport haperen of wordt er plots te veel vocht aangemaakt.

Oedeem, lymfoedeem of lipoedeem?

Heb je na een warme dag weleens last van opgezwollen voeten en enkels, maar zijn ze na een nachtje slapen weer helemaal zo slank als voorheen? Dan heb je oedeem, een  vochtophoping die heel wat mensen overkomt en niet altijd problematisch hoeft te zijn.

Als de vochtophoping veroorzaakt wordt door een falend lymfesysteem en niet meer verdwijnt na een nachtje spreekt men van lymfoedeem, de chronische vorm van oedeem. Dit is aangeboren of ontstaan door een andere aandoening, een operatie of een trauma. Er zijn verschillende stadia van de ziekte, maar niet alle patiënten komen tot het meest ernstige stadium.

Als lymfoedeem gevorderd wordt, kan het probleem ook evolueren naar lipoedeem, een stoornis in de aanmaak van vetweefsel. In dat geval hopen zowel vet als vocht zich op in de ledematen. De aandoening is geen gevolg van overgewicht, al kunnen de twee elkaar wel versterken.

Oorzaken van vocht vasthouden

  • Warm weer: hoge temperaturen doen je bloedvaten uitzetten waardoor je bloed minder circuleert en er minder ruimte komt voor je lymfebanen. Bovendien beweeg je ook minder dan gewoonlijk.
  • Lang zitten of staan: wanneer je beweegt, wordt de circulatie van bloed en vocht in je lichaam extra gestimuleerd. Als je lang stilzit, bijvoorbeeld tijdens een lange vliegtuigreis, zal je lichaam die extra stimulans niet krijgen.
  • Menstruatiecyclus: zowel de hormonen progesteron als oestrogeen zorgen ervoor dat je meer vocht vasthoudt. Hormoonschommelingen tijdens je cyclus maken dat je op bepaalde dagen dus een kilootje bijkomt aan vocht. Gelukkig verdwijnt het vocht weer tot een nieuwe cyclus aanbreekt.
  • Zwangerschap: je lichaam houdt door een andere hormoonbalans tijdens de zwangerschap meer vocht vast dan anders. Bovendien drukt de buik op aders waardoor de terugvloei van bloed vertraagt.
  • Overgang: ook hier zijn het alweer de hormonen die zorgen voor meer vocht in je lichaam. Doordat oestrogeen daalt, neemt de kans op vochtophoping toe.
  • Te veel zout: als je te veel zout binnen krijgt is je zoutgehalte in het bloed verhoogd. Wanneer je daarbij ook nog eens te weinig drinkt, wordt de vocht-zoutbalans in je bloed helemaal verstoord.

    Spataders
    Getty images
  • Spataders: bij spataders sluiten de aderkleppen niet meer zoals het hoort. Dat kan ervoor zorgen dat veneus oedeem optreedt. Omdat er vloeistof in het weefsel rond de bloedvaten ophoopt zwellen je voeten, enkels en benen op.
  • Geneesmiddelen: sommige medicijnen (tegen hoge bloeddruk, ontstekingsremmers, corticoïden) veroorzaken een plotse plaatselijke zwelling of angio-oedeem.
  • Bestraling of kankerbehandeling: een kankerbehandeling kan je lymfeklieren worden beschadigen, met oedeem als gevolg. Ook veroorzaken heel wat tumoren zelf en kankermedicijnen ook vochtophoping.
  • Ernstige aandoening: vooral hartaandoeningen zijn een veelvoorkomende oorzaak. Wanneer het hart minder goed pompt verloopt de bloedsomloop, en ook de vochtcirculatie, niet meer optimaal. Daarnaast is oedeem ook een symptoom van nierziekten. Bij een verstoorde nierwerking wordt het vocht en zout uit je bloed niet meer in balans gehouden. Ook bepaalde leveraandoeningen hebben oedeem als gevolg.

Zowel mannen als vrouwen kunnen last krijgen van vochtophoping, al is de meerderheid van de patiënten vrouwelijk door de hormonale oorzaken.

Hoe herken je het?

Je kaunt een (tijdelijke) vochtophoping herkennen aan:

  • zwelling van één of meerdere lichaamsdelen.
  • een strakke of spannende huid die soms ook glanst.
  • gevoel van vermoeide en ‘zware’ ledematen.
  • pijn of onaangenaam gevoel.
  • zogenaamde ‘pitting‘ van de huid: na het indrukken van de gezwollen huid blijft tijdelijk een kuiltje of putje achter. Soms is de aandoening al in een hoger stadium waardoor het niet meer mogelijk is een kuiltje te drukken in de huid.
  • zichtbare print van kledij in de gezwollen huid.

In een gevorderde fase kun je nog meer klachten ondervinden:

  • zwelling die niet meer verdwijnt na een nacht.
  • bewegingsbeperking door de zwelling van het lichaamsdeel.
  • huidafwijkingen zoals harde huid, wondroos, blauwe knobbeltjes.
  • terugkerende infecties aan het gezwollen lichaamsdeel.

Wanneer wordt het gevaarlijk?

Als je een plotse en snelle vochtophoping van één of beide benen opmerkt, kan er sprake zijn van o.a. een bloedklonter, hartfalen of verstopt lymfevat. Meestal heb je ook pijn. Het kan levensbedreigend zijn, dus sowieso is een snelle behandeling door een dokter noodzakelijk. Er zijn ook minder ernstige oorzaken van een plotse zwelling, maar je neemt best het zekere voor het onzekere.

Ook trage en langdurige vochtophopingen kunnen gevaarlijk zijn, omdat het een signaal is dat er mogelijks meer aan de hand is. Zo kan het bijvoorbeeld wijzen op hartfalen of slecht werkende kleppen van de beenaders waardoor er onvoldoende afvloei is van het bloed uit de onderste ledematen naar het hart.

Hoe sneller de behandeling wordt gestart, hoe kleiner de kans dat lymfoedeem evolueert naar een gevorderd stadium.

Wat kun je zelf doen?

  • Bewegen, bewegen, bewegen! Stap af en toe rond, doe oefeningen met je voeten en benen, en verander regelmatig van positie.
  • Drink voldoende water!
  • Beoefen een sport waarbij je je benen veel beweegt, zoals wandelen, lopen, fietsen of zwemmen.
  • Leg je benen omhoog of slaap met je benen hoger.
  • Neem wisseldouches: douche afwisselend met warm en koud water.
  • Vermijd hoge hakken, want daardoor verminder je de pompfunctie van de kuitspieren. Helemaal plat is ook niet ideaal.
  • Zorg voor een gezond BMI en geen overgewicht.
  • Eet gezond, want voeding kan vochtophopingen in de hand werken. Mijd te veel zout en eet gevarieerd om je lichaam van alle voedingsstoffen te voorzien.
  • Vermijd hoge temperaturen afkomstig van sauna, hete baden, epileren met hete was of zelfs vloerverwarming.
  • Draag geen te strakke kleren die de bloedvaten of lymfevaten plaatselijk dichtdrukken, zoals een (te) skinny jeans, een strakke ceintuur of sokken met een spannend elastiek.
  • Hydrateer en masseer je huid. Er bestaan specifieke massagetechnieken die de afvoer van vocht bevorderen. Bij armen en benen wrijf je best richting je hart met lichte druk. Heel wat filmpjes tonen hoe je zelf een drainerende massage toepast. Wij geven je alvast eentje mee.

Hier staat ingevoegde content die informatie op uw apparaat wil opslaan en/of openen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.
Klik hier om dit alsnog toe te laten

Welke medische behandeling is mogelijk?

Compressie
Getty Images
  • Advies in huidhygiëne en opvolging: het wordt belangrijk om advies te krijgen over wat bij jou een trigger kan zijn. Ook je eetgewoonten worden soms onder de loep genomen. Een (orthomoleculair) diëtist kan je daarbij adviseren.
  • Bewegen: gerichte oefeningen zorgen ervoor dat het lymfevocht beter afvoert. Een fysiotherapeut kan je begeleiden door geleidelijk aan op te bouwen.
  • Lymfedrainage door massage: een gespecialiseerd fysiotherapeut kan speciale massagetechnieken toepassen om de zwelling te reduceren.
  • Compressie met drukkledij: de behandelende arts kan speciale drukkledij zoals steunkousen voorschrijven. Ook kunnen technieken van zwachtelen het oedeem verminderen. Drukkledij zorgt voor het behoud van het behandelresultaat.
  • Medicatie is mogelijk, maar geeft niet altijd het gewenste effect.
  • Indien nodig kan een operatie zoals een lymfetransplantatie, een lymfoveneuze shunt of een speciaal type liposuctie een oplossing bieden.

Wees er op tijd bij!

Chronische vochtophopingen kunnen behandeld worden en zelfs verdwijnen, maar je kunt er niet van genezen. De aandoening is vaak sluipend. Omdat de zwellingen in het begin vaak weer verdwijnen, wordt er meestal te laat ingegrepen. De klachten nemen geleidelijk aan toe en zo worden vochtophopingen een chronische aandoening. Als je tijdig aan de alarmbel trekt en de behandeling vroeg start, kunnen de symptomen bijna volledig verdwijnen.

De boodschap is dus duidelijk: hoe sneller de diagnose wordt gesteld en de behandeling start, hoe kleiner de kans dat lymfoedeem evolueert naar een gevorderd stadium. Neem contact op met een arts als je symptomen opmerkt of twijfelt.

Bronnen: UZGent.be, UZA.be, UZLeuven.be, gezondheid.be

Meer tips voor een gezond lichaam:

Volg ons op FacebookInstagramPinterest en schrijf je in op onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van alle nieuwtjes!